پير طريقت و ا بر مر د تصو ف
ا ين مر د را ه حق د رسا ل ( 396 ق ) د رمنطقه کهند ژ و لا يت هرا ت
و طن ما زا ده شد و ا ز هما ن خو ر د سا لي ا ستعدا د عجيبي د رفرا گر فتن
علو م ا ز خو يش تبا ر زدا د تا ا ينکه بعد ا زفو ت پد رش ، ما د ر ش و يرا د ر چها ر سا لگي بد بستا ن فر ستا د .
بزو دي علو م متدا ول را ا زا ستا دا ن خو يش بوجه بهترفرا گر فت و د ر سن < 8 سا لگي > به مطا لعه حد يث پر دا خت د ر ا ين و قت ا ملا و ا نشآ د ر ست نو شته و شعر نيزمي سر و د . شو ق و ذ و ق آ مو ختن علو م د ر وي چنا ن بود که د ر خا طرا ت خو يش چنين نو شته ا ست :
< به شب د ر ز ير چرا غ تيلي حد يث نو شتمي فرا غت نا ن خو ر د ن نبو دي و د رفرا گيري چنا ن غر ق بو دي که گر سنگي ا حسا س نکر دي و د ر ا ثنا ي نو شتن ما د ر م نا ن لقمه کرد ي و د ر د ها ن من نها دي... >
ا ستا د تفسير ش با د ر ک ا ستعدا د د رخشا ن وي د رسن ( 14 سا لگي ) به خليفه گي و جا نشيني خو يش برگز يد .
خوا جه بز ر گ چنا ن حا فظه قوي دا شت که هر چه را يکبا ر مي خوا ند د و با ره به خوا ند ن آ ن ا حتيا ج پيدا نمي کر د . تا جا يکه ا حا د يث ز يا دي را با
هزا ر ا سنا د و هفتا د هزا ر شعر عر بي حفظ نمو ده بو د و خو د ش نيز
هزا ر بيت د ر آ ن ز با ن سر و د بو د .
خوا جه عبد ا لله ا نصا ر يکي ا ز بز ر گا ن بي بد يل و بي ما نند ز با ن وا د ب
د ري به شما ر مي رو د که کا ر کر د ها ي آ ن منحصر به فر د ا ست وي
ز با ن و ا د بيا ت د ري را با لند گي خا ص بخشيد . به همين ا سا س ا ست که
و يرا نخستين سجع پر دا ز د ر زبا ن د ري د ر سبک شنا سي شنا خته ا ند .
شعر نثرپير هرا ت ا ز سلا ست ز يبا يي لفظي ، پختگي ، محتوا خا صي بر
خو ر دا را ست . بو يژ ه د ر نثر مسجع ممتا ز و بي همتا ا ست . که آ ثا ر وي يکي ا ز گرا نبها تر ين آ ثا ر ا د بيا ت د ري و عر فا ن به شما ر مي ر و د .
پير طر يقت ! د ر ا برا زعقا يد و نظر يا ت خو د خيلي جدي و با صرا حت
بو د که ا ين صرا حت لهجه و تبحر علمي وي ، حسو دا ن را خو ش نيا مد ،
د ر صد د آ زا ر و ا ذ يت ا و شد ند . چنا نکه پنها ني د ر ز يرسجا ده آ ن بتي را گذا شته و آ نگاه به سلطا ن مسعو د شکا يت کر د ند که خوا جه تو حيد و يکتا
پر ستي را تهد يد و خو د بت مي پر ستد .
تا آ نکه هيا تي ا ز طر ف سلطا ن مسعو د تعيين و ا ز ز ير سجا ده وي بت
پنها ن شده را بير و ن کشيد ند . و يرا متهم به بت پر ستي نمو د ند و سلطا ن مسعو د بي خبر ا زفتنه و د سيسه مخا لفا ن خوا جه را نا آ گا ها نه د ر سا ل
( 430 ق) تبعيد نمو د .
ا ين نو ع ا فترا و بهتا ن براي ا هل دا نش و عر فا ن چيز تا زه ا ي نبو ده
ا ست و ا ين ر سم نا جوا نمر دا نه کهن هميشه د ر مو ر د شخصيت ها به
ا جرا د ر آ مد ه ا ست .
ا لبته وا ضع ا ست که د ر آ ن رو ز گا رتير ه و تا ر خو ا جه ا نصا ري
مشکلا ت زيا دي کشيد و لي به تصميم ا ش خللي وا ر د نکر د . شها مت و
صرا حت خو ا جه به همگا ن معلو م ا ست و ضر و ر ت به بيا ن نيست .
خو ا جه آ د م تند خو ي و تند مزا جي بو ده ا ست که حقا يق را پا ک و بي پر ده ا ظها ر مي کر ده ا ست .
پير هرا ت دا را ي آ ثا ر گرا نبها ي نيز مي با شد که آ نها عبا ر تند ا ز :
منا زل ا لسا بر ين د ر را بطه با عر فا ن و رو ش صو في و صوفيگري .
ر سا له هاي د يگرچو ن :
د ل و جا ن .
قلند ر نا مه .
هفت حصا ر .
مقو لا ت .
ا لهي نا مه .
منا جا ت .
ذ م ا لکلا م .
زا د ا لعا ر فين ...
که همه آ ثا ر خوا جه عبد ا لله ا نصا ري سر شا ر ا ز عا لي تر ين نکا ت
ا خلا قي ، ا نسا ني ، عر فا ني ، تر بيو ي و آ هين مر د مي و مر د
مدا ر ي ا ست .
ا ين آ ثا ر گر ا نبها يکي ا ز مير ا ث ها ي فر هنگي و شخصيت ممتا ز و برا ز ند ه ا ين ر و حا ني حقگو و حقجو ما يه ا فتخا ر ما را تشکيل
ميد هد .
سر ا نجا م ا ين پير نيکو سير ت بجا و يد ا نگا ن پيو ست و د ر شهرهرا ت د ر گا ز ر گا ه مر قد ش ز يا ر تگا ه عا م و خا ص ا ست .
د ر فر جا م کلا م را با سخنا ن عا لما نه و د لنشين ا ين صو في حق شنا س خا تمه مي
د هيم :
-- د نيا را به سگي ده که پا يت را نگير د و يا به کسي ده که د ستت را بگيرد .
-- ا گر مر دي عيب پو ش با ش نه عيب فا ش ، خدا مي بيند و مي پو شد و همسا يه نمي بيند و مي خر و شد .
-- ا گر د ر آ ب ر و ي خسي با شي و ا گر د ر هوا ر و ي مگسي با شي ، د ل بد ست آ و ر تا کسي با شي .
نه هر طا لب تو ا ند ا شک ر يز ي
نه هر عا شق تو ا ند صبح خيز ي
ترا آ ن به که چو ن مر دا ن سر مست
شبي ا ز خو د سو ي حق گر يزي .
